Το «Ναι» του μεταξικού «όχι»

Ημέρα σήμερα, 28 Οκτώβρη, που οι εθνικιστικές και φασιστικές αγέλες φόρεσαν τα καλά τους και ξαμολήθηκαν να υμνολογήσουν το δικτάτορα Μεταξά, γιορτάζοντας το «όχι» που είπε στους Ιταλούς ομοϊδεάτες του. Κι αν κάποιος  τους αντιλέξει ότι «ο λαός είπε όχι», σπεύδουν να συμβιβαστούν: «Ναι, κι ο λαός είπε όχι, αλλά ο Μεταξάς είπε τοόχι”». Τον «ξέχασε» κι ο αρχηγός του ΛΑ.Ο.Σ, ο οποίος ανέφερε στο σχετικό με τη σημερινή ημέρα μήνυμά του ότι «Πριν 71 χρόνια, σαν και σήμερα, οι πατεράδες μας και οι παππούδες μας είπαν το μεγάλο ΟΧΙ στην εθνική ταπείνωση και την κηδεμονία». Η σκόπιμη αυτή «παράλειψη» δεν ήταν δυνατό να ξεφύγει από την προσοχή των ακραιφνών φασιστικών ανθρωποειδών, που έσπευσαν να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία στα πλαίσια της διεκδίκησης της ηγεμονίας του χώρου. Έτσι, σε κείμενο που δημοσιεύεται στον ιστότοπο της Χρυσής Αυγής διαβάζουμε: «Σύμφωνα… με τον μνημονιακό τηλεπρόεδρο, “οι πατεράδες και οι παππούδες μας είπαν το ΟΧΙ”, δηλαδή “το ΟΧΙ το είπε ο λαός”, όπως λένε και τα κουμούνια. Ούτε μία αναφορά δε έκανε ο πρόεδρος του (δήθεν) ΑΚΡΟΔΕΞΙΟΥ κόμματος, [στον] άνθρωπο που είπε το “ΟΧΙ”, στον “πατέρα της νίκης”, Ι.Μεταξά!». Πρέπει όμως να σημειώσουμε ότι καλύπτει και με το παραπάνω τον Καρατζαφέρη ο υιός του Κωνσταντίνου Πλεύρη και γνωστός δημοκράτης Αθανάσιος, που δεν παραλείπει να διακηρύξει όπου σταθεί κι όπου βρεθεί ότι «χρειαζόμαστε Μεταξάδες».
Τέτοιες εποχές, παρεμβαίνει στις διενέξεις για το «ποιος είπε το όχι» και η εγγονή του δικτάτορα, ιστορικός  και αρχαιολόγος, Ιωάννα Φωκά–Μεταξά με διάφορα κείμενά της, προσπαθώντας προφανώς να αποκαθάρει το οικογενειακό όνομα μέσω της «ιστορικής αλήθειας». Δύσκολος στόχος, ιδιαίτερα όταν αφορά φασίστες δικτάτορες, δεδομένου ότι ο ρόλος του φασίστα δικτάτορα είναι από χέρι βρόμικος, πολύ βρόμικος! Οπότε, ο/η ιστορικός που προσπαθεί να τον «δικαιώσει» είναι τουλάχιστον ύποπτος κι ο στόχος σίγουρα ανέφικτος. Διαβάζω λοιπόν σ’ ένα κείμενό της που δημοσίευσε στην Καθημερινή (27.10.2007) με τίτλο «Από τον Μάρτιο του 1939 είχε αποφασίσει να πει το “όχι”»:
«Ποιος είπε το “όχι”; Μα φυσικά ο ελληνικός λαός πολεμώντας με ηρωισμό και αυτοθυσία. Είπε το δικό του “όχι” ο κάθε Ελληνας και Ελληνίδα. Το “όχι” όμως προς τον Γκράτσι το είπε ο Ιωάννης Μεταξάς όταν ο Ιταλός πρέσβης τον επισκέφθηκε στην οικία του στις τρεις παρά δέκα τα χαράματα της 28ης Οκτωβρίου. Το είπε με την ηρωική φράση: “Alors c’ est la guerre”–“Επομένως έχουμε πόλεμο”». Αυτή είναι η βασική αστική θέση, που επιλέγει να σταθεί στην επιφάνεια του γεγονότος, αποσπώντας το από το κοινωνικο-ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο της εποχής του. Και αρκετοί αριστεροί, νιώθοντας δυσφορία από το γεγονός ότι ο Μεταξάς είπε στον Γκράτσι “Alors c’ est la guerre”–“Επομένως έχουμε πόλεμο”, διαγράφουν αυτή τη φράση και κρατούν μόνο την αρχή του παραπάνω αποσπάσματος της εγγονής του Μεταξά: «Ποιος είπε το “όχι”; Μα φυσικά ο ελληνικός λαός πολεμώντας με ηρωισμό και αυτοθυσία».
Ας δεχτούμε, όμως, ότι ο Μεταξάς απάντησε “όχι” στον Γκράτσι κι ας θέσουμε ένα άλλο ερώτημα: Γιατί είπε “όχι”; Οι περισσότεροι αστοί ιστορικοί αποφεύγουν να θέσουν το ερώτημα για τις αιτίες της άρνησης κι όσοι «απαντούν», υμνολογούν άμεσα ή έμμεσα τον δικτάτορα με όρους όπως «φιλοπατρία», «εθνική υπερηφάνεια», «αδούλωτο ελληνικό πνεύμα», κι άλλα παρόμοια υψιπετή, αντί να στραφούν στα εσωτερικά και διεθνή οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά συμφραζόμενα, και στο συσχετισμό των διεθνών δυνάμεων της εποχής τού «όχι». Η ιστορικός εγγονή του δικτάτορα επιλέγει στο κείμενό της, όχι να μελετήσει αυτά τα δεδομένα (κι αν τα μελέτησε τα κάνει στην άκρη), αλλά να προσφύγει στη… σοφία του δικτάτορα, προβαίνοντας σε διαστρεβλώσεις της πραγματικότητας, λόγω της ευνοϊκής προς τον παππού της στάσης. Λέει, για παράδειγμα, ότι το “όχι” του ήταν «το αποτέλεσμα και το αποκορύφωμα τεσσάρων ετών σοφής προετοιμασίας» όχι μόνο του στρατού, αλλά και «του λαού και της ηθικής προπαρασκευής του…». Αποκαλύπτεται έτσι ότι θεωρεί τις φυλακίσεις, τα βασανιστήρια, τις εξορίες κλπ. των λαϊκών αγωνιστών και την τρομοκρατία του λαού… «σοφή» και «ηθική προπαρασκευή» του λαού. Ας επικεντρωθούμε όμως στο “όχι” του δικτάτορα και στις αιτίες του.
Όταν κάποιος αρνείται κάτι, καταφάσκει συγχρόνως σε κάτι άλλο, όπως όταν καταφάσκει σε κάτι, συγχρόνως αρνείται κάτι άλλο. Ο Μεταξάς είπε “όχι” στον ιταλικό ιμπεριαλισμό, γιατί επέλεξε να πει “ναι” [στην πραγματικότητα είχε πει το “ναι” από καιρό] στον αγγλικό ιμπεριαλισμό, ο οποίος ήταν πιο ισχυρός και είχαν προσδεθεί μαζί του από χρόνια τα συμφέροντα της ελληνικής άρχουσας τάξης και η πολιτική της εξουσία. Ήξερε καλά ότι η δύναμη της Ιταλίας ήταν αέρας κοπανιστός, όπως άλλωστε αποδείχτηκε και στη συνέχεια. Κι όπως αναφέρει επί του θέματος κάποιος πανεπιστημιακός ιστορικός «Η Ιταλία και η Μεγάλη Βρετανία ήταν οι δύο χώρες που ανταγωνίζονταν για τον έλεγχο της περιοχής και προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να προωθήσουν τα ερείσματά τους.(…) Στο πλαίσιο αυτό, παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Ιωάννης Μεταξάς ανέλαβε πρωτοβουλίες, που τελικά ενίσχυσαν τα αγγλικά συμφέροντα στην Ελλάδα. Πιο συγκεκριμένα, κατέφυγε σε αγγλικές τράπεζες για την παροχή δανείων, παρέδωσε τον αποκλειστικό έλεγχο των τηλεπικοινωνιών με το εξωτερικό για δεκαέξι χρόνια σε αγγλικές εταιρείες, ενώ διατήρησε το εργοστάσιο συναρμολόγησης αεροπλάνων υπό βρετανικό έλεγχο. Η εκχώρηση των κρατικών υποδομών στους Βρετανούς διέλυσε, όπως ήταν λογικό, τους ενδοιασμούς του Λονδίνου για τις προθέσεις του Μεταξά. Στα τέλη του 1938 ο Βρετανός πρεσβευτής στην Αθήνα βομβάρδιζε την υπηρεσία του με αναφορές εκθειάζοντας το καθεστώς Μεταξά, τη μόνη λύση στο πολιτικό χάος της χώρας, όπως έλεγε» (Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Η στροφή του Μεταξά προς τη Μεγάλη Βρετανία, εφ. Καθημερινή, 13.6.2010). Και προσθέτει: «Όσον αφορά την Ελλάδα, η βρετανική θέση συνοψιζόταν πως σε περίπτωση ιταλικής εισβολής, βρετανικές δυνάμεις θα αποβιβάζονταν στην Κρήτη για να βοηθήσουν τους Έλληνες στην απόκρουση της ιταλικής επίθεσης, ενώ ταυτόχρονα ο βρετανικός στόλος στο Αιγαίο θα κινητοποιούνταν για να διασφαλίσει τον έλεγχο των επικοινωνιών στην περιοχή. Η διασφάλιση δηλαδή της εδαφικής ακεραιότητας της Ελλάδας εξαρτάτο πολύ περισσότερο από την ικανότητα της Βρετανίας να νικήσει την Ιταλία σε έναν διμερή πόλεμο, παρά από τη δυνατότητά της να προσφέρει στρατιωτική βοήθεια στην ηπειρωτική Ελλάδα».
Ας δούμε όμως και δύο περισσότερο συγκεκριμένες περιπτώσεις από δηλώσεις του Μεταξά, που διαφωτίζουν την προσωπική του στάση σε ολόκληρη την προπολεμική περίοδο και μέχρι το Μάιο του 1940. Στις 3 Μαρτίου του 1934, μιλώντας στο Συμβούλιο των πολιτικών αρχηγών, είπε ο Μεταξάς: «Αν και είναι βεβαίως παράτολμον εις την πολιτική να δημιουργή κανείς δόγματα, η Ελλάς δύναται να θέση ως δόγμα πολιτικόν ότι εν ουδεμία περιπτώσει δύναται να ευρεθή εις στρατόπεδον αντίθετον εκείνου εις το οποίον θα ευρίσκετο η Αγγλία. Δυνάμεθα τούτο να το θεωρήσωμεν ως δόγμα. Εγώ τουλάχιστον το ασπάζομαι» (Ιωάννου Μεταξά «Ημερολόγιο», εκδόσεις Γκοβόστης, τόμος Δ’, σελ. 77). Και στις αρχές Μαΐου 1940, μιλώντας με τον Άρθουρ Μάρτον (Βρετανό δημοσιογράφο), δήλωσε: «Είμεθα ουδέτεροι εφ’ όσον χρόνον η Αγγλία θέλει να είμεθα ουδέτεροι. Τίποτε δεν κάνομε χωρίς συνεννόησιν με την Αγγλία και, τις περισσότερες φορές, ό,τι κάνομε γίνεται κατά σύστασιν ή παράκλησιν της Αγγλίας. Η Ελλάς είναι ζωτικό τμήμα της αγγλικής αυτοκρατορικής αμύνης» («Τα μυστικά αρχεία του Φόρεϊν Όφις», εκδόσεις Πάπυρος, σελ. 76).
Η άρνηση, λοιπόν, του φασίστα δικτάτορα να αποδεχθεί το ιταλικό τελεσίγραφο στις τρεις παρά δέκα τα χαράματα της 28ης Οκτωβρίου ήταν απλώς το αποτέλεσμα της πρόσδεσης των συμφερόντων της ελληνικής άρχουσας τάξης και του κράτους της με τα αγγλικά ιμπεριαλιστικά συμφέροντα, καθώς και της πεποίθησης ότι σε ενδεχόμενη πολεμική σύρραξη η Αγγλία θα ήταν η νικήτρια. Από τα παραπάνω μπορεί να καταλάβει κανείς ότι δεν υπήρχε τίποτε το «ηρωικό» στην αρνητική στάση του δικτάτορα. Τέτοιος ηρωισμός επιδείχτηκε μόνο από τους κομμουνιστές και τον ελληνικό λαό που αρνήθηκαν να υποταχτούν στο φασισμό. Κοινή σκέψη χρειαζόταν κι αυτή του την αναγνωρίζω του Μεταξά. Δεν την αναγνωρίζω, όμως, στους σύγχρονους εθνικόφρονες και φασίστες οπαδούς του που έκαναν πρότυπο «Ήρωα» έναν κοινό και ξενόδουλο φασίστα.

Advertisements

One thought on “Το «Ναι» του μεταξικού «όχι»

  1. Παράθεμα: Το “Ναι” του μεταξικού “όχι” « Ώρα Κοινής Ανησυχίας

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.